Powstanie Łódzkie 1905 roku.

Wydarzenia z dni 22-24 czerwca roku 1905 w Łodzi rzadko są określanie mianem kolejnego powstania przeciwko zaborcy. Tymczasem w tym starciu z wojskami rosyjskiego zaborcy wzięło udział więcej osób niż w powstaniach Styczniowym czy Listopadowym. Działające w Łodzi fabryki zatrudniały wielu byłych chłopów ściągających do miast za pracą. Pracowali w nich także mieszkańcy okolicznych miejscowości takich jak Widzew oraz Bałuty, dopiero w późniejszych latach włączonych w granice miasta. Dominował przemysł włókienniczy oraz związane z nim rzemiosło. Łódzkie wyroby włókiennicze były bardzo często przeznaczone na eksport, dlatego kryzys międzynarodowy związany z wojną rosyjsko-japońską 1904 roku bardzo mocno uderzył w nie najlepszą już wcześniej koniunkturę. Spadła liczba zamówień, a co za tym idzie zatrudnienie. W Łodzi wzrosło bezrobocie. Pogorszyły się też warunki pracy w fabrykach.

W roku 1897 ustanowiono prawo ograniczające długość dnia roboczego do 11,5 godziny. Nie było ono jednak egzekwowane w większości łódzkich fabryk. Problem stanowiły też koszty utrzymania. Nie istniała płaca minimalna, a wysokość pensji zależała od dyrekcji zakładu. W roku 1903 robotnik niewykwalifikowany w fabryce włókienniczej K.T. Buhlego zarabiał przeciętnie 3 do 4 rubli tygodniowo, a robotnik wykwalifikowany 4-5 rubli. Nieco lepiej było w fabryce Scheiblera, gdzie robotnicy otrzymywali tygodniówki w wysokości 5,3 rubla. Było to wciąż za mało aby zapłacić nawet za podstawowe produkty. Fabrykanci coraz chętniej zatrudniali kobiety oraz młodocianych, których zarobki były jeszcze niższe. Ponad 25 tysięcy mieszkańców pozostawało bez pracy, czyli bez żadnego zarobku.

W roku 1904 przedstawiciele carskich władz guberni piotrkowskiej, w której leżała Łódź przyznawali, że miasto dotknął kryzys, a warunki życia robotników pogorszyły się. Coraz gorsze stawały się standardy mieszkaniowe. Robotnicy w większości nie mogli sobie pozwolić na wynajęcie normalnych mieszkań. Zamieszkiwali osiedla przyfabryczne, gdzie standard życia był dramatycznie niski. W domach familijnych fabryki Scheiblera na jedną izbę przypadało przeciętnie 5,3 osoby. Na początku XX wieku w Łodzi rozwinęły się już struktury organizacji robotniczych. Najważniejsze z nich to Polska Partia Socjalistyczna, Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy oraz Bund.

Najliczniejsze kadry oraz największą sieć organizacji fabrycznych posiadał PPS. Nie była to jednak wciąż partia masowa. W Łodzi liczyła około 500 członków. Tworzyły się też zalążki organizacji zbrojnej. Jej podstawą były cztery dziesiątki bojowe Koła Bojowego Samoobrony Robotniczej, powołane do ochrony strajków i demonstracji. W kwietniu powstała Organizacja Spiskowo-Bojowa. Do Łodzi przyjechał instruktor OSB Kazimierz Zagrodzki, który utworzył pierwszą dziesiątkę bojową organizacji. Do momentu wybuchu powstania miało ich powstać dziewięć, w tym jedna złożona z robotników żydowskich.

18 czerwca w lesie łagiewnickim odbył się wiec socjalistyczny, w którym uczestniczyło kilkanaście tysięcy robotników. Samo zgromadzenie przebiegło spokojnie. Dopiero gdy zebrani zaczęli mniejszymi grupami wracać do domów zaatakował Ich oddział kozaków. W wyniku starcia zginęło pięciu robotników. Ten jeden incydent doprowadził do wybuchu protestów o skali, która zaskoczyła władze.

Na 20 czerwca zaplanowano pogrzeby poległych. Pięć konduktów żałobnych przemieniło się w demonstracje robotnicze. Pojawiły się na nich czarne, żałobne, oraz nielegalne czerwone sztandary socjalistów. W demonstracjach uczestniczyło tego dnia ponad 50 tysięcy osób. Przybyłe do miasta oddziały wojska oraz żandarmerii nie interweniowały. Wywołało to niezadowolenie władz. Podpułkownik W.M. Szewajków, naczelnik żandarmerii powiatów łódzkiego i łaskiego w tajnym raporcie do naczelnika piotrkowskiego gubernialnego zarządu żandarmerii K.L. Uthoffa domagał się on zdecydowanych działań jeśli zgromadzenia się powtórzą. Dowódca wojsk garnizonu łódzkiego generał M. Eksten wydał podległym oddziałom rozkaz rozpraszania kolejnych demonstracji przy użyciu broni.

21 czerwca po mieście rozeszła się wieść o rzekomej kolejnej śmierci dwóch rannych w starciach z 18 czerwca. Tłum zgromadził się pod szpitalem Poznańskich domagając się wydania ich ciał. Gdy władze nie chciały przystać na żądania w centrum miasta zaczęła się formować masowa demonstracja. Uczestniczyło w niej około 70 tysięcy osób. Około godziny 21.00 demonstrację na rogu ul. Piotrkowskiej z ulicami św. Karola i Pustą zaatakowali Kozacy. W walce oraz w wyniku paniki zginęło, według oficjalnych danych, 31 demonstrantów. Podczas starcia poległ między innymi broniący partyjnego sztandaru chorąży SDKPiL. Bojowcom, którzy otworzyli ogień z rewolwerów, udało się ranić kilkunastu żołnierzy.

22 czerwca przypadało Boże Ciało, czyli dzień wolny od pracy. Władze obawiały się, że procesje mogą się przerodzić w demonstracje polityczne, do czego jednak nie doszło. Uaktywnili się za to bojowcy PPS.

22 czerwca wieczorem wybuchło powstanie zbrojne. Na ul. Wschodniej powstańcy zaatakowali kompanię piechoty i pół sotni kozaków;

Nocą z 22 na 23 czerwca na ulicach Łodzi wzniesiono ponad 100 barykad. Do pacyfikacji skierowano sześć pułków piechoty, dwa pułki kawalerii oraz pułk kozaków. We wszystkich fabrykach ogłoszono strajk. Ukazem cara Mikołaja II w Łodzi i powiecie wprowadzono stan wojenny. Najbardziej krwawe walki odbyły się na barykadach wzniesionych na rogu ulic Wschodniej i Południowej, ul. Północnej, w okolicach szosy Rokicińskiej oraz w parku Źródliska. Źródła podają, iż tego dnia na pewno zginęło 160 osób.

W dniu 24 czerwca padły ostatnie barykady (na ul. Wschodniej oraz w parku Źródliska). Charakterystyczne dla tej bitwy, było to, że nie wyszła ona poza granice miasta. Powstanie zjednoczyło w walce o prawa robotnicze przedstawicieli różnych narodowości. A co istotne dla powstania, prócz haseł typowo rewolucyjnych domagających się skrócenia czasu pracy czy wyższej pensji, pojawiały się także hasła o charakterze niepodległościowym.

Powstanie czerwcowe stanowiło najkrwawszy epizod rewolucji 1905 r na ziemiach polskich.

/mc/

Źródła:

Historykon.pl

Wikipedia.pl

Historiaposzukaj.pl

Tvp3 Łódź

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s